Acht hoog

Vandaag een zéér prettig gesprek gehad met een projectleider van de grootste ouderenbond van Brabant. Het ging over van alles en nog wat (uiteraard op het gebied van ouderen en hun woning) en er zat voor haar veel herkenbaars in.

Een van de zaken die langs kwam, was "uitgankelijkheid" in appartementen. Hoe kom je in geval van nood veilig je appartement uit, als de lift niet werkt en je niet (goed genoeg) met de trap naar beneden kunt? Waarop mijn gesprekspartner reageerde dat haar ouders acht hoog wonen en dat zij over dit onderwerp nooit durfde te beginnen, maar dat het haar wel bezighield.

Vanmiddag bleek het Radio 1 Journaal hier ook zijdelings mee bezig in de "radioroute" die zij deze zomer volgen dwars door Nederland.

Een van de bewoners die over een grote brand in Brunssum (flatgebouw van dertien verdiepingen) van een paar maanden geleden werd geïnterviewd, vertelde over een bewoner met een rolstoel die geëvacueerd moest worden. En hoe moeilijk dat was geweest.

Niet het hoofdonderwerp van het interview -dat ging over hoe het nu met de bewoners ging- maar wél heel duidelijk voor wie er oor voor heeft!

Jammer genoeg werd deze rolstoel gebruikende bewoner niet geïnterviewd, ik had zijn verhaal ook graag gehoord.

Veiligheid boven alles

In Wales zijn ze zuinig op hun inwoners. Op een bankje zitten om naar de zee te kijken, zou wel eens aantrekkelijk kunnen zijn voor ouderen...... maar dan moet je wel zorgen dat ze niet per ongeluk van de helling afvallen.

Het ziet er een beetje opgehokt uit en dat hek zit misschien ook wel een beetje in de weg voor het uitzicht, maar veiligheid boven alles!

Kastje bij de voordeur

Mijn schoonmoeder heeft nu ook zo'n sleutelkluisje bij de voordeur. Nee, ik ga níet vertellen waar ze woont en er komt hier ook géén foto van zo'n kluisje.

Maar het is een feit dat mensen met minder goede plannen in de zin er met een beetje oplettendheid en tijd om de zaken te bestuderen, erachter kunnen komen wat zo'n kastje betekent: hier zou wel eens iemand kunnen wonen die niet zo makkelijk met een honkbalknuppel achter me aan kan komen, als ik binnen ga kijken of er iets van mijn gading is.

Met de huidige stand van de techniek is dat sleutelkluisje niet (meer) nodig. De techniek maakt het allang mogelijk om in geval van nood de voordeur met een elektronisch gemaakt slot te openen vanuit de zorgcentrale als de hulpverlener op de stoep staat. Of dat die zorgverlener met zijn mobieltje zelf de deur eenmalig kan openen. Betrouwbare systemen die niet door de overbuurman met een ontvangertje kunnen worden "afgeluisterd" en misbruikt.

Alleen de thuiszorgorganisaties zijn er vaak nog niet op voorbereid. Soms zijn ze er wel mee bezig. En zo kwam ik afgelopen week met een organisatie in contact die een pilot gaat doen in een kleine groep woningen die bij een zorgcomplex horen, én..... de manager "zorg op afstand" leek het een goed plan om die pilot uit te breiden naar de particuliere woning waar ik mee bezig ben op dit moment. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Douchen

Het eerste obstakel dat zoonlief tegenkwam was de douchebak. En dat is een bekend obstakel voor mensen die tijdelijk of altijd niet zo mobiel zijn. Die douchebakken hebben een forse opstap, ik heb dat wel eens opgemeten bij iemand in een woning die verkocht was als "seniorenwoning". Maar liefst 23 centimeter! Dat is hoger dan een gangbare traptrede.

In de badkamer is de mens kwetsbaar: geen bescherming van kleding en schoenen, gebruik van zeep en water, en af en toe op één been staan. Allemaal op zich al ingrediënten voor een ongelukje, maar allemaal samen zeker niet risicoloos: uitglijden, evenwicht verliezen, een douchekraan die tintelingen in je handen veroorzaakt.

Om met het laatste te beginnen. Dat klinkt misschien wel "avontuurlijk" (citaat van iemand die dat in haar huis heeft), maar het is niet de bedoeling. Het is te voorkomen door de badkamer aan te laten leggen door iemand die 'echt' verstand heeft van elektrische installaties. Die weet namelijk dat er in een badkamer de nodige aardingsvoorzieningen moeten worden aangelegd. En als de bouwkundige vloer van beton is, hoort daar een aardmatje bij om de douchevloer als het ware elektrisch "los te koppelen" van de omliggende kamers. Alles is namelijk met alles verbonden via de wapening in de vloer. En dat kan in de badkamer leiden tot dit soort rare effecten, maar het kan ook fataal aflopen.....

De combinatie van water en zeep verhoogt de kans op uitglijden, en in je blootje ben je niet erg goed beschermd als je valt. Daarom is een stroeve vloer zéér aan te raden. Dat betekent nieuwe antisliptegels laten leggen of de bestaande tegelvloer stroef laten maken (vrijwel onzichtbaar).

Op één been staan (op de natte vloer met zeep) doe je als je de douchebak in of uit moet stappen, en als je staande je voeten wast. Het eerste maak je veiliger door voor een "inloopdouche" te kiezen en/of iets aan de muur te hangen waaraan je je kunt vasthouden. Let wel op of de muur dat kan hebben, gipsblokken geven geheid een probleem!

Voor veilig en comfortabel je voeten wassen kun je natuurlijk ook erbij gaan zitten, bijvoorbeeld op een douchezitje. Daarover een andere keer méér.

Eenmaal in de douchebak gehupt, moest zoonlief nog wel wat voorzieningen treffen om het gips droog te houden. Maar met een vriendin die al eens twee armen tegelijkertijd heeft gebroken, was daarvoor de benodigde expertise in huis.

Lift kapot

Vandaag in de krant. De enige lift in een flatgebouw gaat 's ochtends om 10.00 kapot en dat duurde tot 21.00 uur. Citaat uit het artikel:

"Bewoners, hoofdzakelijk oudere mensen met gebreken, konden hun woning slecht of niet meer bereiken. Zo moesten terminale kankerpatiënten via de trap 5 verdiepingen naar beneden en boven gedragen worden. Andere bewoners zochten onderdak bij familie of een zorginstelling".

Helaas komt zoiets vaker voor. Vorig jaar nog in een andere stad, waar de lift nog langer buiten bedrijf was. En nog meer (oudere) mensen die daar flink last van hadden omdat ze hun huis niet meer konden bereiken of er niet meer uit konden.

Wat was er in deze beide gevallen gebeurd, als er ontruimd had moeten worden omdat er bijvoorbeeld brand uitbreekt? Dat is de keerzijde van "toegankelijkheid" en het heet "uitgankelijkheid".

Appartementen vallen doorgaans nogal in de smaak van ouderen en gehandicapten die graag een gelijkvloerse woning willen hebben, of door mobiliteitsproblemen in een andere woning niet uit de voeten kunnen. Als alles werkt zoals het bedacht is en er zich geen rare dingen voordoen, werkt dat prima, ook als er maar één lift is.

Maar als de nood aan de man komt en de lift kapot gaat of wordt uitgeschakeld door de brandweer, is het wel de vraag hoe de bewoners die niet snel zijn, of weinig/niet mobiel, er tijdig uit kunnen komen, over de (nood)trap?

In november 2008 was er een ongeval op de Duitse autobahn met een autobus met ouderen. In die bus brak brand uit en een flink aantal mensen die bovenin zaten, kon er met hun rollator niet uit. En dat was maar één trapje.....

Langzamerhand begint dit gelukkig ook door te dringen tot de brandweer en de gehandicaptenorganisaties. Bij nieuwbouw houdt het Bouwbesluit in de gaten dat er minstens twee brandcompartimenten zijn, zodat er altijd een reserveroute is.

Nu de bestaande bouw nog.

Intensieve bejaardenhouderij

Vanochtend lag er een mail in mijn digitale brievenbus van een bevriende relatie die verzuchtte dat zijn vader inmiddels in een woonzorgcentrum woont (in de Randstad) maar dat het daar zo verschrikkelijk slecht is, dat hij zou willen spreken van "intensieve bejaardenhouderij". Als hij dat zegt, is het zo.

Hoe is deze vader van eind 80 daar terecht gekomen? Klassieke aanleiding: gebroken heup door een valpartij. Uit tellingen is gebleken dat een kwart van de mensen die hun heup breekt, niet meer op zichzelf kan wonen en noodgedwongen naar een verzorgings- of verpleeghuis moet verhuizen. Hij is dus een vertegenwoordiger van die groep.

Het eerste kwart overlijdt binnen een jaar, niet door de gebroken heup zelf, maar door de operatie in combinatie met andere kwalen die men al heeft. Hier hebben we een voorbeeld van nog niet zo lang geleden in de persoon van Sugar Lee Hooper. Het bijzondere aan haar was, dat ze buiten van haar scootmobiel was gevallen; het merendeel van dit soort ongelukken gebeurt binnenshuis, zo ook bij de eerder genoemde vader van de relatie.

Het schrijnende en tegelijk positieve is, dat woningen in veel gevallen een stuk veiliger gemaakt kunnen worden door betrekkelijk eenvoudige en niet al te dure verbeteringen aan te brengen. Zoals het stroef maken van de badkamervloer (zeep, water en blote voeten is een glibberige combinatie op een gladde vloer), een tweede trapleuning en "plasrouteverlichting" om nachtelijke expedities veiliger te laten verlopen.

Een toilet op de slaapverdieping is ook een heel veilig idee, maar niet altijd even gemakkelijk uitvoerbaar. En voorkomen dat je voor van alles en nog wat ergens op moet klimmen, waar je dan ook weer vanaf kunt vallen, zoals bovenramen. Dat zijn de belangrijkste bouwkundige zaken.

Wat er met de andere helft van de mensen met een gebroken heup gebeurt? Volgens de dokter zijn ze helemaal beter, maar de praktijk wijst uit, dat een flink deel van hen bang blijft om wéér te vallen. Ook niet echt leuk.

Moraal van het verhaal: het voorkomen van vallen is hét onderwerp, waar iedereen die het aangaat eens naar zou moeten (laten) kijken. De oplossingen zijn niet stigmatiserend en kunnen veel leed voorkomen. En geld uitsparen voor een flink aantal operaties en zorg achteraf. En zo komen we met een omweg dan weer terecht bij de verkiezingsprogramma's.

Blijft de intensieve bejaardenhouderij waar dit blogje mee begon. Zo'n woonzorgcentrum zou zijn licht eens moeten opsteken bij Humanitas in Rotterdam, waar de directeur Hans Becker met een dwarse blik tegen de problematiek aankijkt, wat voor onverwachte "oplossingen" zorgt, en veel woonplezier voor de bewoners.

Voor de particulieren: doe iets aan de veiligheid in huis zodat je minder kans loopt dat je in deze omstandigheden terecht komt. Huurders kunnen en mogen dat óók.

Ouder worden in je eigen huis!

Plasrouteverlichting

Net op Internet gelezen in een artikel over verlichting van slaapkamers, met een mooi kadertje eromheen: Laat het licht uit als je naar het toilet gaat. Licht onderbreekt namelijk je slaaphormoon! Op zich klopt dat wel, maar je kunt ook lelijk vallen omdat je niet kunt zien waar je loopt. Met name voor ouderen die sneller iets breken als ze ten val komen, is het dan ook geen goed idee om deze tip op te volgen.

Een stukje verderop in hetzelfde artikel komt de schrijver opeens met een nieuwe tip, waarmee hij de eerste onderuit haalt, maar deze is zeker wél de moeite waard om op te volgen.

In de wandeling noemen wij wat hij daar aanbeveelt plasrouteverlichting: laag aangebrachte verlichting op de route van bed naar toilet, die automatisch aangaat, als je je bed uitgaat richting toilet en weer uit als je terug bent. Je wordt er zelf niet al te wakker van, je partner ook niet, en je kunt wel zien waar je loopt.

Hoe het werkt? Er zit een sensor op de lampjes, die signaleren als je eraan komt en dan aan/uit gaan. Of er zit een sensor onder het bed die de plasrouteverlichting aandoet als hij beweging (van het uit- en in bed stappen) opmerkt. Of een drukmatje onder het bedkleedje, waarover je niet mag kunnen uitglijden of struikelen. Dan "stap" je op de schakelaar.

Voor de lampjes kun je kiezen uit speciaal ontworpen armaturen, maar bij wijze van spreken zou je ook kerstboomverlichting kunnen gebruiken.

In een plaats in Noord-Nederland is door een thuiszorgorganisatie onderzoek gedaan naar valpartijen van 55-plussers. Tot hun verbazing bleken de meeste valongevallen te gebeuren tussen 22.00 uur 's avonds en 8.00 uur 's ochtends, en dan meestal in schemer of donker. Terwijl ze dachten dat iedereen dan wel zou slapen...

Gekoppeld aan de schatting dat 70-80% van de eengezinswoningen in Nederland geen toilet op de slaapverdieping heeft, én het feit dat de valpartijen voornamelijk plaatsvinden in schemer en donker, rijst het vermoeden dat dit allemaal iets met elkaar te maken heeft.

Daarom: denk voor uw eigen nachtelijke veiligheid eens na over plasrouteverlichting en een toilet op de slaapverdieping. Daarover binnenkort méér!

Heupen en knieën

Onderzoekers in Utrecht laten vandaag via de krant weten, dat het aantal knieën en heupen de komende jaren niet aan te slepen zal zijn. De redenen daarvoor zijn duidelijk: slijtage en gebroken heupen na een valpartij.

Die valpartijen vinden heel vaak in en om de woning plaats. Een van de risico's in huis is dat er geen toilet aanwezig is op de slaapverdieping. Ouderen moeten vaker 's nachts naar het toilet en een nachtelijk tocht over de trap (in het donker) is eigenlijk voor iedereen niet zonder gevaar. Bij ouderen is het riskanter, omdat hun botten over het algemeen gemakkelijker breken.

Verbazingwekkend getal: van alle eengezinswoningen in Nederland heeft naar schatting 70-80% géén toilet op de slaapverdieping. Dat is niet altijd zomaar te verbeteren, maar soms kan de wasmachine van de badkamer naar elders verhuizen en kan er een toilet worden aangesloten op de vrijgekomen afvoer, door middel van een sanibroyeur.

Een sanibroyeur is een apparaat dat vaste bestanddelen zo klein vermaalt, dat alles via een dunne pijp kan worden afgevoerd. Zo'n ding kan een beetje lawaaiig zijn, maar als je hem goed "inpakt" in steenwol, wordt-ie aanzienlijk stiller. Bovendien is er sinds enige tijd ook een versie op de markt die van zichzelf al stiller is.

Wie weet, dat ook uit onderzoek is gebleken dat er veel valpartijen zijn tussen 22.00 uur 's avonds en 8.00 uur 's ochtends, moet daar toch maar eens over nadenken.

Dat bespaart kunstheupen uit het krantenartikel en -nog belangrijker- een hoop leed. Ongeveer de helft van de ouderen die een heup gebroken hebben (en dan meestal een kunstheup hebben) blijft bang om opnieuw te vallen. Dat is niet bevorderlijk voor de levensvreugde.